هفتم آذرماه زادروز دانشمندی بزرگ

پروفسور دکتر سیدحسن امین در هفتم آذرماه 1327 خورشیدی بدنیا آمدند. ایشان به یقین یکی از اندیشمندان حال حاضر ایران و جهان میباشند. پروفسور امین دارای کرسی استاد تمامی در دانشگاه های انگلیس و چین بوده و همچنین موسس موسسه دایره المعارف ایرانشناسی و ماهنامه حافظ می باشند.

بدینوسیله سالگرد تولدشان را تبریک عرض مینمایم و برای ایشان آرزوی سلامتی و تندرسی دارم.

دکتر محمدرضا بیگدلی

ملا نفس که در ادبیات ترکمن به عنوان « سلطان سرزمین عشق » شهرت یافته ، در اوایل قرن 19 میلادی در میان ترکمنهای تکه ( از طایفه وکیل و تیره یازی ) در حوالی شهر سرخس بدنیا آمد. در مورد سال ولادت و حتی زادگاه وی اختلاف نظر بسیار است.

پدرش قادریربردی ( ملاقارداش ) ملایی مکتب خوانده بود . ملا نفس نیز در مکتب خانه ی محلی سواد آموخته و با تشویق پدر در مدارس مرو و سپس در بخار تحصیلات خود را ادامه داد.

در آغاز او در یکی از دهات ناحیه مرو معلم مدرسه بود و بعد ها بازرس مدارس شد.

مطالعات ملانفس در ادبیات ترکی ، باعث انس و آشنایی وی با آثار نوایی ، فضولی و صیادی گردید . هم چنین تحصیل در شهر بخارا وی را با ادبیات درخشان زبان فارسی وبه ویژه سروده های امیر خسرو دهلوی ، مولوی و حافظ آشنا ساخت .

ملا نفس با دختری بنام « بوستان تاج » ازدواج کرده ، صاحب دو پسر به نامهای محمد رحیم و رسول می گردد.

ملا نفس در اشعار اولیه و اشعارش که بعد ها به عنوان « اشعار تازه یاب » از او منتشر شد. دو شخصیت کاملا متفاوت از خود بر جای گذاشته است . چرا که اشعار اولیه وی غنایی است و در خدمت وصف یار و عشق و دلبر ، به این خاطر او را در ادبیات ترکمن « سلطان سرزمین عشق » لقب داده اند . اثر مشهور او به نام زهره طاهیر نیز از این دست است که در میان ترکمن ها از جایگاه ویژه ای برخوردار می باشد . اثر دیگر ملانفس مجموعه اشعار وی می باشد.

او در نخستین آثار شعری ، نبوغ خود را با مهارت کافی در صور خیال به کار برده و تسلط خود را بر اوزان عروضی به نمایش گذاشته ، تصور می رود که در سبک شعری پیرو با استعداد و کامل کننده سبک شعرای سلف باشد . در این مرحله او توصیف عشق پرداخته و در دایره بسته قوس و کمان ، ابرو و لب و زلف یار چنبره و در حد افراط پیشرفته است . لیکن همین شاعر در گذر زمان با مشاهده جریانات و حوادث سیاسی – اجتماعی آن زمان چون تهدید روس و انگلیس متحول گردید و پس از آن در خدمت سرداران و قهرمانانی بود که از ایل در برابر هجوم اغیار دفاع کرده ، قاصدان عزت و سربلندی به شمار رفته اند . ملانفسی در این دوران همانند کینه ، درد و رنج فقرا و بی عدالتی های بیگ ها و روسا ، را در اشعارش منعکس می کند.

غلبه بر خان خیوه و کشته شدنش بدست سرداران تکه و اتحاد با ایرانیان دراین جنگ ( 1854 م 1271 ه ق ) پیروزی در جنگ قاری قله (1853 م /1270 ه ق ) و نمایش قدرت تکه به رهبری نور بردی خان و نیز غلبه در جنگ مرو از عمده ترین وقایعی بود که ملا نفسی را در آخرین دهه عمر خود متحول ساخت و شاعر در این دوره از زندگی خود با چهره ای انقلابی وارد میدان می شود هم چنین شاعر به سردارها و شخصیت ها ی حماسی ارادت خاصی داشته است و با سرودن 15 شعر در کتاب خویش به نام سرداران نام آور ترکمن یادشان را برای همیشه در تاریخ ثبت کرده است اکنون به ذکر نمونه ای از شعر ملانفس می پردازیم :

ترجمه

ای دل بیا تصحیحی بکنم ، اگر زندگی می کنی سر بلند باش

دوست و دشمنت را بشناس و از خانه ات با خبر باش

اگر با دشمن می جنگی ، با مشتی آماده و پر زندگی کن

در زندگی مقاوم باش

یک سال مردانه زندگی کردن بهتر از چهل سال به خفت زندگی کنی ،

ملا نفسی در جریان جنگ مرو که بزرگترین واقعه ی تاریخ ترکمن در سده ی نوزدهم میلادی است ، فعالانه شرکت داشت و پس از کسب پیروزی ، اشعاری در ستایش خانها و سرداران بزرگ ترکمن همچون (قره اوغلان ، قاجاریان ، عوض مراد و.....)سروده است

ملا نفس پس از آن نیز در عملیات مقابله با قشون « حمزه میرزا » والی خراسان از سوی ناصرالدین شاه قاجار ) که استیلای بر شهر مرو را در سر می پروراند به نبرد پرداخته ، به سختی مجروح شد و چندی بعد به روایتی در سال 1860 میلادی و بنا به روایتی دیگر 1862 میلادی چشم از جهان فرو بسته ، پیکر وی در آرامگاه « خوجه عبداله بابا » در حوالی مرو به خاک سپردند.

مرد مردان

قاجارها از ایل « بخشی »جان و دل ایل ها است.

سرکرده ی دلاوران و سردار و سلطان وخان است.

شب و روز مجلس ها به پا می کند و دوران به کام اوست.

و اگر در روز نبرد وارد میدان شود ، مرد مردان است.

بی شک او انسانی است که از دیگران برتر آفریده شده.

جوانمردی چون او در بازار این جهان ندیدم.

اگر سحنی براند هم چون بلبلی است در گلزار باغ جهان.

و گفتار او همانندقند وعسل شیرین است .

اگر اسب خود را بحهاند و پیش براند ، باد به گرد پایش نخواهد رسید.

و هر روز که برای شکار بیرون می رود عالم حیران اوست.

با بذل نان و نعمت ، مردمان را سرافراز می نماید.

وهر روز نوعروس و نورسیدگان  در برابرش جلوه سازند.

چهار پای و اسب زیبا ، اسباب مهیا و بازشکاری.

و شاعران و فرزانگان وصف او را می نویسد.

شخص او وداستانهای او زبان زد عالم است.

شیر و پلنگی همچون او در کوه عرفات نیز یافت نمی شود.

و عاشق شیدایی چون تو ، در باغ ارم پرواز نخواهد کرد.

و کسی که ادعای مردانگی دارد به گرد پای تو نخواهد رسید.

و فلک شوم کردار به پای بخت و سعادت او می پیچد.

که تمام مردم با دیدن کارهای وی در حیرتند.

این مرد شاه جوان را سرزمین بزرگ می خوانند.

و روزگاری است که مردان بسیاری به نزاع برخاسته و در گذشته اند.

در شهر خان گچن دیدم که به جای سیل ، خون روان است.

رو در رو در حال نبرد است رستم گونه و حیدر نشان.

دلم مست و واله او و زبانم دعا گوی اوست .

گرسنگان را طعام داده و تشنگان را سیراب می نماید.

و از هر خار گلی می چیند و از هر زهر عسل می گیرد.

با دشمنان در نبرد است و لشکرهای شاهی را سرکوب می کند.

خنده ها و رضوانها با آغوش باز پیش می آیند.

و در آن زور گویان دستگیر او خواهد بود .

از خداوند مدد خواست و نام و شهرت بسیار یافت .

و در روز مهمانداری یار و اغیار را خدمت کرد.

تمامی مردم سعادت دیدار او را آرزو می کنند .

در روز جنگ به میان میدان آمده ، بازار نبرد را رونق می دهد.

شاهانی که صدها هزار لشکر می کشند ، در مقابل او خوار و ضعیفند.

نفس می گوید که شام و سحر حق قادر را یاد می نماید.

وبا ترس از قهر حق ، پنهانی ناله و فریاد می کند .

گاه با امید از الطاف وی ، خود را شاد می نماید.

در هر سال بندگان بسیار را به بند می کشد و بسیار ی را آزاد می کند.

احسان هر روزه او ، با چشم داشت از زحمت او صورت می گیرد.

در این روز در فرهنگسرای سیمرغ نیشابور جناب آقای پروفسور سیدحسن امین سخنرانی مبسوطی در مورد این منجم، ریاضیدان، فیلسوف، حکیم، مفسر، طبیب و شاعر شهیر ایران و جهان ابراز فرمودند.

 و در ادامه مراسم از کتاب رباعیات خیام به پنج زبان زنده دنیا رونمایی گردید، شهرهای نیشابور و اصفهان خواهر خوانده اعلام شدند، از پیکره خیام در باغ خیام رونمایی شد،مقبره خيام گلباران شد و در حاشيه برپايي اين همايش كارگاه های تخصصي برگزار گردید.

جناب آقای پروفسور سید حسن امین 

با تاثر و تاسف بسیار درگذشت خواهر بزرگوارتان را تسلیت عرض نموده و از خداوند بزرگ برای آن مرحومه طلب رحمت می کنیم و برای جنابعالی طول عمر و موفقیت بیشتر را آرزومندیم. 

مهندس سردار سیف اله افشار 
دکتر محمد رضا بیگدلی  
دکتر تجدد
مهندس علی رضائیان 

عباس اقبال آشتیانی در سال 1314 قمری در آشتیان به دنیا آمد. وی چند سال از عهد کودکی خویش را به درودگری اشتغال داشته است و پس از اینکه به مکتب خانه رفت در اثر کوشش و پشتکار خود را به دارالفنون رساند و دوره ی متوسط را به پایان آورد و در همان مدرسه به تدریس زبان فارسی پرداخت. در سال 1304 شمسی به سمت منشی هیأت نظامی ایران به پاریس رفت و در این دوره از دانشگاه «سوربن» درجه لیسانس در ادبیات را گرفت. شهرت نویسندگی اقبال با نشر مقالات تاریخی و ادبی در دو مجله دانشکده و فروغ تربیت شروع شد، و پس از بازگشت از اروپا به استادی دانشگاه برگزیده شد و در فرهنگستان ایران از اعضاء پیوسته بود.

صحیح و تألیف کتیب با ارزش که وسیله وی صورت گرفت اقبال را در شمار نامی ترین و فاضل ترین دانشمند ایران قرار داد. در سال 1324 شمسی مجله یادگار را نشر داد که پنج سال ادامه یافت نیز به تأسیس انجمن نشر آثار ایران مبادرات ورزیده که نشر کتب مهم و مفید فارسی را منظور نظر داشت.

اقبال تا آخر عمر تأهل اختیار نکرد و چند سال آخر عمر سمت نماینده فرهنگی ایران در کشورهای ترکیه و ایتالیا داشت و سرانجام در روز 21 بهمن سال 1334 خورشیدی در سن پنجاه نه سالگی در شهر رم زندگی را بدرود گفت.

از آثار تحقیقی با ارزش و فراوان او کتابهای ذیل میباشد: تاریخ مغول، خاندان نو بختی، شرح حال ابن مقفع، کلیات تاریخ تمدن جدید، وزرات در عهد سلاجقه، مطالعاتی درباره ی بحرین و جزایر سواحل خلیج فارس، میرزا تقی خان امیر کبیر، طبقات سلاطین اسلام، سه سال در دربار ایران، مأموریت ژنرال گاردان در ایران، حدائق السحر، تجارب السلف، دیوان امیر معزی، لغت فرس اسدی، تاریخ طبرستان، تاریخ نو، مجمع التواریخ، دیوان عبید زاکانی.